Leishmania

Leishmaniasis bij de hond wordt veroorzaakt door het eencellig organisme ofwel de protozo Leishmania. Deze parasiet kent meerdere subsoorten. De subsoorten L. donovani en L. infantum zijn gevaarlijk voor de hond. Deze parasiet wordt overgebracht door de zandvlieg (Phlebotomus). De Leishmania donovani leeft in de rode bloedlichaampjes welke hij vernietigt. 
 

De zandvlieg 

 
Het is eigenlijk een klein behaard mugje, dat voorkomt in (sub)tropische landen. Hij is actiever in en bij waterrijke gebieden, ze hebben water nodig om te overleven. Overdag houden deze vliegjes zich verscholen, maar rond zonsondergang komen zij te voorschijn. Wij adviseren dan ook uw hond ’s avonds en ’s nachts indien mogelijk zoveel mogelijk binnen te houden en gebruik een dubbel muskieten gaas. 
 
Wanneer u met uw hond naar een (sub)tropische land gaat adviseren wij u de hond preventief te behandelen met een vlooienmiddel op basis van permethrin en/of een speciale band (Scalibor® tekenband) met deltametrine om te doen die tevens bescherming biedt tegen zandvliegjes. Het is een plastic band, waterbestendig, geurloos en mag bij honden vanaf  7 weken worden gebruikt. De werkzame stof komt langzaam uit de band vrij en wordt verspreid in de bovenste vetlaag van de huid. De stof komt dus niet in het bloed van de hond. De band geeft na 2 weken een optimale bescherming en werkt gedurende 6 maanden tegen teken en zandvliegen. Sommige honden zijn er allergisch voor. Dat uit zich in een flinke huiduitslag rond de plek waar de band om de hals zit. Haal in dit geval de band er regelmatig af, de allergie gaat samen met erge jeuk. 
 
De zandvlieg komt momenteel niet in Nederland voor. Verwacht wordt dat als de klimaatsverandering doorzet, zijn verspreidingsgebied langzaam groter zal worden. Omdat de zandvlieg in Nederland nog niet aanwezig is kan een besmette hond geen andere dieren besmetten. 
 

De ziekte

 
Het gaat om een ziekte met een heel wisselend beeld dat per individu verschilt. Bij sommige honden openbaart de ziekte zich al heel kort na de infectie en bij anderen kan het levenlang aanwezig zijn zonder dat de hond ooit klachten krijgt. Als de ziekte eenmaal in de hond zit kan de parasiet zich inkapselen in milt en lever, maar ook in beenmerg en/of lymfeklieren. Een hond hoeft niet duidelijk ziek te worden!! Maanden tot jaren later kan de ziekte "wakker" worden en gaat de hond pas symptomen vertonen. Of en wanneer de ziekte actief wordt hangt af van de individuele afweer van de hond. 
De ziekte kan na enkele weken tot jaren (zeven jaar of langer) tot uiting komen. Het treft dus vooral honden met een zeer laag immuunsysteem. 
 

Symptomen

 
Leishmaniose is één van de moeilijkste ziektes om te herkennen aan de hand van symptomen. De hond kan drager zijn (positief) zonder ooit ziek te worden. Afhankelijk van de organen die aangetast zijn door de parasiet en het stadium van de ziekte, kunnen er verschillende ziekteverschijnselen optreden. Leishmaniose uit zich op verschillende manieren per hond. De symptomen worden veroorzaakt door hoge antilichaamspiegels.
De volgende symptomen komen voor, maar vrijwel nooit allemaal tegelijk.
 
Algehele toestand van de hond: 
 •  Geleidelijke toenemende lusteloosheid 
 •  Gewichtsverlies ondanks dat hij goed eet of zelfs veel meer eten krijgt. 
 •  Bewegingsproblemen-gewrichtsklachten. 
 •  Koorts 
 •  Slaapzucht 
 •  Bloedarmoede (bleke slijmvliezen) 
 •  Lymfeklieren vergroot, vooral in hals- en knieholte
 
Uiterlijke symptomen: 
•  Huidklachten - droge schilferige huid, wondjes die slecht/niet genezen, kale plekken 
•  Typerende symmetrische kaalheid op lichaam en/of hoofd. 
•  Plaatsen waar vaak de huidklachten het eerst waargenomen worden zijn: oren, de neus/rond de
    ogen (de ‘bril’) 
•  Lichtroze gekleurde plekjes op de randen van de oogleden of rond de neus zijn vaak het eerste wat
   je ziet, evenals kale plekjes achterop de oren. 
•  Korsten en kloven aan neusspiegel en voetzooltjes 
•  Zweren op de huid en in de slijmvliezen 
•  Rode geïrriteerde huid / blauwe plekken 
•  Droge neus / spontane neusbloedingen 
•  Diarree, soms constant en soms wisselend 
•  Chronische oogontstekingen 
•  Afwijkingen aan de nagels, snelgroeiend of erg dik/hard 
 
Niet zichtbare symptomen: 
•  Vergrootte lymfeknopen 
•  Vergrootte lever /milt 
•  Chronische darmvliesontsteking (braken en diarree) 
•  Nier- insufficiëntie (grootste doodsoorzaak van Leishmaniose) 
•  Afwijkingen in het bloedbeeld
 
Bij twijfel is het aan te raden een bloedtest te doen. Bij een negatieve of twijfelachtige testuitslag, maar bij blijvende klachten, moet er opnieuw getest worden. Bij een dubieuze uitslag (1:50) wordt 3 weken later weer een test gedaan.
  

Behandeling

 
In principe is een hond goed te behandelen (minimaal 6 maanden) en kan een hond oud worden met deze ziekte. Wel is het zo dat hoe eerder de ziekte wordt vastgesteld des te beter de prognose is.
De medicatie tegen leishmania verslechtert de leefomstandigheden voor de parasiet in het bloed. Het doodt de parasieten niet. Het zorgt ervoor dat de parasieten zich niet makkelijk kunnen voortplanten en vermindert hun activiteit.
 

Veel voorkomende vagen over Leishmania

 
1. Is het overdraagbaar op mensen? 
Leishmaniasis is voor zover bekend niet overdraagbaar op mensen. Personen met een verlaagd immuunsysteem (HIV patiënten) hebben wel een verhoogd risico om zelf Leishmaniasis te ontwikkelen als ze gestoken zijn door een zandvlieg in de risicogebieden. 
 
2. Is het overdraagbaar op andere honden zonder de drager (de zandvlieg)? 
Onderzoek heeft aangetoond dat vlooien en teken de ziekte niet over kunnen brengen. 
In diverse landen in Europa zijn honden met Leishmaniasis die met andere honden samenleven, waarbij géén van de andere honden de ziekte heeft ontwikkeld. 
 
3. Kan een hond aan de ziekte Leishmaniasis overlijden? 
Ja, maar het zijn uitzonderingen. Als een hond in een stabiele, rustige omgeving verblijft en zich prettig voelt, zodat het afweersysteem goed kan functioneren, gaat het in de meeste gevallen met behulp van medicatie erg goed.
 

Feiten:

 
• Na een gecombineerde behandeling duurt het veel langer voordat de ziekte terugkomt en is het zelfs mogelijk dat de ziekte niet meer terugkomt. 
• Het is echter vrijwel onmogelijk om de parasiet volledig weg te krijgen, na behandeling zullen veruit de meeste honden drager blijven. 
• Bij een juiste behandeling en tijdige onderkenning van de symptomen kan een hond met Leishmaniose goed gezond oud worden. 
• Leishmaniose hoeft niet te betekenen dat uw hond hieraan overlijdt of zelfs maar zichtbaar ziek hoeft te zijn. 
• Er zijn honden die aan Leishmaniose overlijden, maar veelal gaat het dan om honden waarbij de behandeling laat is ingezet of om honden met daarbij bijvoorbeeld een Ehrlichia besmetting. 
• De ziekte is en blijft wel een sluipmoordenaar. Het is een ziekte die in de gaten moet worden gehouden met regelmatige testen. Zowel op de parasiet als de functies van de organen. 
• Zeer belangrijk is en blijft een vroegtijdige diagnose. 
• Stress verlaagt de weerstand van de hond waardoor de Leishmania wakker kan worden. Probeer dit te voorkomen, geef de hond een stabiele, rustige omgeving. 
• Het gebruik van cortisonen (zoals prednison) vermindert de natuurlijke weerstand van de hond waardoor de ziekte kan terug keren. 
• Narcose kan de weerstand eveneens ernstig verlagen. Ook hier voor geldt, narcose alleen als het echt niet anders kan. 
• Onthoudt, hoe zuidelijker u reist hoe groter de kans is op besmetting. 
• Ook is de vlieg actiever bij waterrijke gebieden. De zandvlieg heeft water nodig om te overleven. 
 

Angsten en onwaarheden over Leishmaniose

 
Leishmaniose kan alleen worden overgedragen met tussenkomst van de zandvlieg. Omdat deze zandvlieg in Nederland nog niet voorkomt hoeft u niet bang te zijn dat uzelf of uw andere honden besmet raken door aanraking van de met Leishmaniose besmette hond. Theoretisch is het mogelijk om besmet te raken door uw hond. Dit kan door een bloedtransfusie, of door het prikken met een naald waarmee een punctie is gedaan bij de hond, deze kans is dus zeer klein en dan nog slaat deze ziekte bij volwassen gezonde mensen niet aan. Zelfs als uw hond de wonden van een besmette hond schoonlikt kan hij hierdoor niet besmet raken. Dit kan alleen als het bloed rechtstreeks in een open wond terechtkomt (vergelijkbaar met AIDS).